Cà Mau kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo: Vai trò của Đại học Bạc Liêu trong không gian phát triển mới

Từ việc thành lập Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo Cà Mau, triển khai các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp đến định hướng phát triển Trường Đại học Bạc Liêu thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, Cà Mau đang từng bước hình thành những cấu phần quan trọng của hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Trong cấu trúc đó, trường đại học có thể giữ một vai trò ngày càng rõ hơn trong việc tạo nguồn nhân lực, tri thức và dự án gắn với những bài toán thực tế của địa phương.

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại một địa phương không chỉ được tạo nên bởi số lượng cuộc thi hay những ý tưởng mới xuất hiện mỗi năm. Một hệ sinh thái muốn phát triển cần nhiều cấu phần cùng vận hành: chính sách, tổ chức hỗ trợ, cơ sở đào tạo và nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư, thị trường và quan trọng nhất là một dòng dự án có khả năng tiếp tục được kiểm chứng, phát triển sau giai đoạn ý tưởng.

Những chuyển động trong thời gian gần đây cho thấy Cà Mau đang từng bước xây dựng cấu trúc này.

Từng bước hình thành hạ tầng cho hệ sinh thái khởi nghiệp

Ngày 30/12/2025, UBND tỉnh Cà Mau công bố thành lập Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo Cà Mau (CiNEC) trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ. Theo Cổng thông tin tỉnh, việc thành lập Trung tâm nằm trong định hướng chuyển dịch mô hình phát triển dựa nhiều hơn vào tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. CiNEC là một đầu mối chuyên trách nhằm triển khai các định hướng cụ thể hơn trong năm 2026.

Ngày 19/5/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 270/KH-UBND về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026–2030. Đến năm 2030, Cà Mau đặt mục tiêu tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt từ 40% trở lên; hình thành ít nhất một trung tâm nghiên cứu và phát triển hoặc đổi mới sáng tạo có uy tín trong nước; hỗ trợ phát triển từ 10 doanh nghiệp khoa học và công nghệ trở lên. Kế hoạch cũng đặt trọng tâm vào các chương trình ươm tạo, tăng tốc khởi nghiệp, kết nối cung – cầu công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số.

Cùng ngày, tỉnh ban hành Kế hoạch số 271/KH-UBND triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026–2030. Văn bản đặt mục tiêu đến năm 2030 Cà Mau có khoảng 20.000 doanh nghiệp, trong đó tối thiểu 30 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; 100% cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp có nội dung đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp trong chương trình đào tạo; hình thành mạng lưới tối thiểu 64 không gian, trung tâm đổi mới sáng tạo và có ít nhất 10 doanh nghiệp gọi vốn thành công từ nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Những mục tiêu trên cho thấy cho thấy khởi nghiệp sáng tạo đã được đặt trong một kế hoạch phát triển có phạm vi rộng hơn: từ giáo dục, doanh nghiệp, không gian đổi mới sáng tạo đến khả năng tiếp cận nguồn lực và thị trường.

Từ cuộc thi ý tưởng đến yêu cầu kiến tạo thị trường

Một trong những hoạt động nổi bật của hệ sinh thái năm nay là Cuộc thi Khởi nghiệp Cà Mau 2026 – Next Entrepreneur Experience (NEX 2026) với chủ đề “Khởi nguồn ý tưởng – Kiến tạo thị trường”. Cuộc thi hướng đến việc lựa chọn các ý tưởng, dự án có khả năng phát triển; đồng thời tăng cường kết nối với doanh nghiệp, nhà đầu tư, quỹ đầu tư và các trung tâm đổi mới sáng tạo.

NEX 2026 tiếp nhận hồ sơ đến ngày 15/9/2026. Sau vòng sơ tuyển, tối đa 20 dự án được lựa chọn vào bán kết; 10 dự án tiếp tục vào chung kết dự kiến tổ chức trong khuôn khổ CamaUP'26 ngày 23–24/10/2026. Các đội còn được huấn luyện trực tiếp với chuyên gia, cố vấn để hoàn thiện mô hình kinh doanh và kỹ năng trình bày dự án.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô cuộc thi mà ở cách tiếp cận “kiến tạo thị trường”.

Khởi nghiệp sáng tạo chỉ thực sự tạo giá trị khi một ý tưởng vượt qua được câu hỏi về nhu cầu khách hàng, tính khả thi, khả năng ứng dụng và mô hình kinh doanh. Vì vậy, khoảng cách từ một cuộc thi khởi nghiệp đến một doanh nghiệp thực sự vẫn còn khá dài. Vai trò của hệ sinh thái chính là giúp những dự án có tiềm năng đi tiếp qua các giai đoạn thử nghiệm, cố vấn, kết nối và kiểm chứng thị trường.

Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của tỉnh xác định nhiều hướng ứng dụng gắn trực tiếp với thế mạnh địa phương, trong đó có chuỗi sản xuất thủy sản công nghệ cao, mô hình tôm – cua tuần hoàn và số hóa, nông nghiệp thông minh, chế biến sâu nông – thủy sản, truy xuất nguồn gốc, năng lượng tái tạo, du lịch số và các sản phẩm OCOP.

Ở góc độ này, chính những vấn đề còn tồn tại trong sản xuất, môi trường, chế biến, chuỗi cung ứng và khai thác tài nguyên địa phương có thể trở thành nguồn đầu vào, tảoa các bài toán cần giải cho đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Đại học Bạc Liêu trong cấu trúc phát triển mới

Nếu hệ sinh thái cần một dòng liên tục các ý tưởng, giải pháp và con người có khả năng triển khai chúng, trường đại học là một trong những nguồn cung quan trọng.

Tháng 6/2026, UBND tỉnh Cà Mau phê duyệt Đề án phát triển Trường Đại học Bạc Liêu đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Đề án xác định Trường Đại học Bạc Liêu là cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc UBND tỉnh, giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phục vụ cộng đồng. Đến năm 2030, trường được định hướng phát triển thành cơ sở giáo dục đại học đa ngành theo hướng ứng dụng, đồng thời trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ của tỉnh.

Các lĩnh vực được ưu tiên cũng có độ giao thoa lớn với những bài toán phát triển của Cà Mau: kinh tế biển, thủy sản, nông nghiệp công nghệ cao, môi trường, năng lượng tái tạo, logistics và chuyển đổi số. Điều đó tạo ra một vị trí tương đối đặc biệt cho BLU trong hệ sinh thái địa phương. Trường vừa nằm ở phía đào tạo nguồn nhân lực, vừa có khả năng tham gia nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, đồng thời tiếp cận một lực lượng sinh viên trẻ – nguồn hình thành các ý tưởng và dự án mới.

Trường Đại học Bạc Liêu cũng thường xuyên tổ chức các chương trình hội thảo, tọa đàm về kết nối và chia sẻ kinh nghiệm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo với sự tham gia của đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Khoa học và Công nghệ Cà Mau, chuyên gia, doanh nghiệp, nhà đầu tư, giảng viên và sinh viên. Những hoạt động này cho thấy mối liên kết giữa cơ sở giáo dục đại học với hệ sinh thái khởi nghiệp của tỉnh đang được mở rộng theo hướng thực tế hơn.

42 ý tưởng và câu chuyện về nguồn dự án

Ngày 13/8/2026, trường tổ chức vòng bán kết Cuộc thi “Sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo” lần IV năm 2026. (Theo thông tin chính thức của nhà trường), có 42 đề tài, ý tưởng tham dự vòng bán kết; 10 ý tưởng được lựa chọn vào chung kết.

Các dự án trải rộng từ nông nghiệp, chế biến thực phẩm, môi trường, giáo dục đến chuyển đổi số, du lịch và văn hóa. Một số ý tưởng khai thác các nguồn nguyên liệu, sản vật gắn với địa phương như dừa nước, lá đước, cua Cà Mau và hoa chuối.

42 ý tưởng là một tín hiệu tích cực về khả năng hình thành nguồn dự án từ môi trường đại học. Tuy nhiên, từ một ý tưởng sinh viên đến một dự án có khả năng phát triển trên thị trường vẫn là một quá trình dài, đòi hỏi phải xác định đúng vấn đề, kiểm chứng nhu cầu, hoàn thiện sản phẩm, xây dựng mô hình kinh doanh và chứng minh khả năng tạo doanh thu.

Giá trị của các cuộc thi khởi nghiệp vì vậy không chỉ nằm ở việc tìm ra ý tưởng tốt, mà còn ở khả năng phát hiện sớm những nhóm dự án có tiềm năng để tiếp tục sàng lọc, cố vấn và phát triển sau cuộc thi.

Nếu được kết nối thành một chu trình liên tục:

bài toán thực tế → nghiên cứu và hình thành ý tưởng → sàng lọc → cố vấn → thử nghiệm → hoàn thiện dự án → tiếp cận thị trường,

trường đại học có thể trở thành một trong những nguồn tạo dự án ban đầu cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của địa phương.

Trong cấu trúc đó, việc kết nối những dự án phù hợp từ Đại học Bạc Liêu với CiNEC, doanh nghiệp, chuyên gia và các chương trình như NEX 2026 sẽ mở thêm cơ hội để các ý tưởng tiềm năng tiếp tục được kiểm chứng và phát triển, thay vì dừng lại sau một cuộc thi sinh viên.

Đưa bài toán của địa phương trở lại giảng đường

Một hướng đi đáng chú ý của Đại học Bạc Liêu là tăng cường kết nối hoạt động đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu thực tế tại địa phương.

Ngày 16/7/2026, đoàn công tác của trường khảo sát tại xã Trần Văn Thời trong khuôn khổ hợp tác về đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Các mô hình được khảo sát gồm nuôi tôm siêu thâm canh, sản xuất lúa trên đất nuôi tôm, nuôi cá rô phi và sản xuất lúa kết hợp du lịch sinh thái cộng đồng. Ngoài ra, trường cũng tổ chức hội thảo “Vai trò của trường đại học địa phương trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển vùng”, đồng thời thúc đẩy hợp tác với chính quyền địa phương và doanh nghiệp nhằm tăng tính ứng dụng của hoạt động đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Những hoạt động này cho thấy một hướng tiếp cận ngày càng rõ: các bài toán của địa phương có thể trở thành đầu vào cho nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo trong trường đại học.

Đó có thể là yêu cầu nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản, giảm chi phí sản xuất, cải thiện khâu chế biến, truy xuất nguồn gốc, thích ứng với biến đổi khí hậu hoặc khai thác hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên bản địa. Khi những nhu cầu này được xác định từ thực tiễn và kết nối với năng lực chuyên môn của giảng viên, sinh viên, khả năng hình thành các nghiên cứu và giải pháp có tính ứng dụng sẽ rõ ràng hơn. Theo hướng đó, mối liên kết giữa địa phương – doanh nghiệp – nhà trường không chỉ hỗ trợ hoạt động đào tạo, mà còn có thể tạo thêm nguồn bài toán thực tế cho các dự án nghiên cứu và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Từ những cấu phần riêng lẻ đến một hệ sinh thái có đầu ra

Cà Mau đang từng bước hình thành những nền tảng quan trọng cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, từ định hướng và mục tiêu phát triển cấp tỉnh, CiNEC với vai trò đầu mối kết nối, các chương trình như CamaUP, NEX, đến mạng lưới doanh nghiệp, chuyên gia và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu. Trường Đại học Bạc Liêu có lợi thế ở khả năng kết nối ba nguồn lực: đào tạo nhân lực, nghiên cứu – chuyển giao tri thức và hình thành các ý tưởng, dự án từ sinh viên, giảng viên.

Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Cà Mau đã có những nền tảng quan trọng để tiếp tục phát triển. Bước tiếp theo là tăng cường khả năng kết nối giữa các thành phần trong hệ sinh thái, tạo thành một quá trình liên tục: nhu cầu thực tế của địa phương và doanh nghiệp được chuyển hóa thành bài toán nghiên cứu, ý tưởng và giải pháp; các dự án tiềm năng được sàng lọc, cố vấn, thử nghiệm và hoàn thiện; thị trường trở thành thước đo cuối cùng cho khả năng tạo ra giá trị.

Đối với Cà Mau, dư địa cho đổi mới sáng tạo nằm ngay trong những lĩnh vực có thế mạnh và cũng đang đặt ra nhiều yêu cầu phát triển mới như thủy sản, nông nghiệp, kinh tế biển, tài nguyên sinh thái, năng lượng, chế biến và chuyển đổi số. Vấn đề vì vậy không chỉ là tạo thêm sản phẩm từ những nguồn lực sẵn có, mà là nâng giá trị của nguồn lực địa phương bằng tri thức, công nghệ, năng lực tổ chức và mô hình kinh doanh phù hợp với thị trường.

Theo đó, kết quả của hệ sinh thái cần được nhìn từ những đầu ra cụ thể: số dự án tiếp tục phát triển sau giai đoạn ý tưởng, số giải pháp được thử nghiệm trong thực tế, sản phẩm có khách hàng, công nghệ được ứng dụng và những doanh nghiệp mới có khả năng đứng vững trên thị trường.

Trong quá trình đó, Đại học Bạc Liêu có thể đóng góp từ chính thế mạnh của mình: đưa các bài toán phát triển của địa phương vào hoạt động đào tạo và nghiên cứu, đồng thời tạo nguồn nhân lực, tri thức và dự án để bổ sung cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Cà Mau.

Nguồn: Tổng hợp