PGS.TS. Tiền Hải Lý – Nhà khoa học gắn nghiên cứu với thực tiễn Đồng bằng sông Cửu Long

PGS.TS. TIỀN HẢI LÝ – BỀN BỈ VỚI TRI THỨC, ĐỔI MỚI TỪ THỰC TIỄN

Từ một kỹ sư thủy sản bắt đầu sự nghiệp tại cơ sở sản xuất, trải qua nhiều vị trí quản lý chuyên ngành, rồi bước vào giảng đường, nghiên cứu khoa học và quản lý đại học, hành trình hơn ba thập kỷ của PGS.TS. Tiền Hải Lý cho thấy một điểm nhất quán: tri thức luôn được đặt trong mối quan hệ với thực tiễn.

Hiện là Giảng viên cao cấp, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bạc Liêu, Thầy đồng thời là giảng viên cơ hữu đầu tiên trong lịch sử nhà trường được bổ nhiệm chức danh Phó Giáo sư. Nhưng nếu chỉ nhìn hành trình ấy qua chức danh và vị trí quản lý, sẽ khó thấy hết một nền tảng được tích lũy qua nhiều năm: kinh nghiệm sản xuất, quản lý ngành, nghiên cứu, đào tạo và quá trình tự học gần như liên tục trong suốt sự nghiệp.

TRƯỞNG THÀNH TỪ THỰC TIỄN

PGS.TS. Tiền Hải Lý sinh năm 1968 tại Hòa Bình, Bạc Liêu. Sau khi tốt nghiệp ngành Nuôi trồng thủy sản tại Trường Đại học Cần Thơ năm 1992, Thầy bắt đầu công tác tại Công ty Xuất nhập khẩu Thủy sản Năm Căn.

Những năm tiếp theo, Thầy lần lượt đảm nhiệm công việc tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Thủy sản, Trung tâm Khuyến ngư, Trung tâm Giống thủy sản và Chi cục Nuôi trồng thủy sản tỉnh Bạc Liêu. Thầy từng là Phó Trưởng phòng kỹ thuật, Trưởng phòng kỹ thuật, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến ngư, Giám đốc Trung tâm Giống thủy sản và Phó Chi cục trưởng Chi cục Nuôi trồng thủy sản trước khi chuyển hẳn sang môi trường đại học vào năm 2009.

Đây là một phần quan trọng trong nền tảng lãnh đạo của PGS.TS. Tiền Hải Lý.

Thủy sản với Thầy trước hết không phải là một lĩnh vực nghiên cứu trên giấy. Đó là một ngành sản xuất đã được tiếp cận từ doanh nghiệp, cơ quan chuyên môn, quản lý nhà nước đến hoạt động hỗ trợ kỹ thuật. Khi sau này bước vào nghiên cứu và đào tạo, những vấn đề về con giống, kỹ thuật nuôi, môi trường hay hiệu quả sản xuất vì thế đã có sẵn một nền thực tiễn để đối chiếu.

Năm 2009, Thầy về công tác tại Trường Đại học Bạc Liêu. Từ Phó Trưởng khoa Nông nghiệp, Thầy được giao nhiệm vụ Trưởng khoa trong hơn 10 năm, sau đó đảm nhiệm vị trí Trưởng phòng Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế và từ tháng 6/2022 là Phó Hiệu trưởng nhà trường. Hành trình đó cũng tạo ra một góc nhìn quản lý khá toàn diện: từ chuyên môn của một khoa, tổ chức đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác, đến những vấn đề ở cấp quản trị toàn trường.

HỌC TẬP SUỐT ĐỜI KHÔNG CHỈ LÀ MỘT THÔNG ĐIỆP

Một điểm nổi bật trong hồ sơ của PGS.TS. Tiền Hải Lý là quá trình học tập không dừng lại khi công việc và trách nhiệm quản lý tăng lên.

Sau bằng đại học năm 1992, Thầy hoàn thành chương trình Thạc sĩ Nuôi trồng thủy sản năm 2007 và Tiến sĩ cùng chuyên ngành năm 2016 tại Trường Đại học Cần Thơ. Năm 2023, khi đã đảm nhiệm vị trí Phó Hiệu trưởng, Thầy tiếp tục hoàn thành chương trình đại học thứ hai và được cấp bằng Cử nhân Ngôn ngữ Anh.

Trong môi trường đại học, đổi mới không chỉ bắt đầu từ công nghệ hay những chương trình mới. Nó bắt đầu từ năng lực cập nhật của chính những người đang giảng dạy và dẫn dắt tổ chức. Khi một người đã có nhiều năm kinh nghiệm, đã có học vị Tiến sĩ và đang giữ vị trí quản lý vẫn tiếp tục học thêm, tinh thần học tập suốt đời trở thành một hành động cụ thể thay vì một thông điệp mang tính khẩu hiệu.

Trong cuộc trò chuyện với Báo Cà Mau, PGS.TS. Tiền Hải Lý đúc kết rất ngắn gọn: “Học tập là hành trình không có điểm dừng”. Nhìn lại quá trình học tập kéo dài qua nhiều giai đoạn của Thầy, câu nói ấy có cơ sở từ chính hành trình nghề nghiệp.

NGHIÊN CỨU TỪ NHỮNG BÀI TOÁN CỦA VÙNG

Ba hướng nghiên cứu chính được PGS.TS. Tiền Hải Lý xác định trong hồ sơ xét chức danh Phó Giáo sư đều tập trung vào thủy sản: ứng dụng kỹ thuật và công nghệ mới trong sản xuất giống và nuôi giáp xác; sản xuất giống và nuôi cá nước ngọt; nghiên cứu đặc điểm sinh học cá nước ngọt. Đây đều là những nhóm vấn đề có mối liên hệ trực tiếp với sản xuất thủy sản tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Đến thời điểm lập hồ sơ xét Phó Giáo sư năm 2025, Thầy đã công bố 30 bài báo và báo cáo khoa học, trong đó có 6 bài trên các tạp chí quốc tế có uy tín; hoàn thành 12 đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở và xuất bản 2 sách chuyên môn. Hồ sơ cũng ghi nhận tổng thời gian thực hiện nhiệm vụ đào tạo hơn 16 năm.

Hai cuốn sách do Thầy chủ biên tập trung vào đặc điểm sinh học, kỹ thuật sinh sản cá dày và kỹ thuật sản xuất giống một số loài cá nước ngọt phổ biến ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đáng chú ý, cả hai đều được Trường Đại học Bạc Liêu lựa chọn sử dụng làm tài liệu phục vụ giảng dạy và tham khảo. Đó là một vòng chuyển hóa tri thức khá rõ: từ vấn đề thực tế đến nghiên cứu, từ nghiên cứu thành công bố và học liệu, rồi quay trở lại phục vụ đào tạo.

Tinh thần này cũng xuất hiện trong các nghiên cứu về Biofloc, tôm càng xanh, rong câu và các mô hình nuôi kết hợp được Báo Cà Mau ghi nhận. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở công nghệ được sử dụng, mà ở cách đặt câu hỏi nghiên cứu gắn với môi trường, hiệu quả sản xuất và điều kiện của vùng.

TỪ NĂNG LỰC CÁ NHÂN ĐẾN XÂY DỰNG NĂNG LỰC HỌC THUẬT

Đối với một nhà lãnh đạo đại học, năng lực chuyên môn của cá nhân chỉ là một phần. Điều quan trọng hơn là khả năng góp phần chuyển năng lực ấy thành tài sản chung của tổ chức.

Một dấu mốc đáng chú ý diễn ra năm 2023, khi Trường Đại học Bạc Liêu thành lập Tạp chí Khoa học của trường và bổ nhiệm TS. Tiền Hải Lý, khi đó là Phó Hiệu trưởng, kiêm Tổng Biên tập. Hội đồng biên tập được hình thành với các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ trong và ngoài trường, tạo thêm một thiết chế để thúc đẩy công bố, phản biện và kết nối học thuật.

Cũng trong quá trình tăng cường năng lực bảo đảm chất lượng, PGS.TS. Tiền Hải Lý tham gia Ban Chỉ đạo đánh giá chất lượng cơ sở giáo dục với vai trò Phó Trưởng ban. Cuối năm 2023, Trường Đại học Bạc Liêu được công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục; chứng nhận hiện có giá trị đến tháng 12/2028. Đây là kết quả của một quá trình chung của tập thể nhà trường, trong đó Ban Giám hiệu và các đơn vị chuyên môn cùng tham gia.

Cách nhìn này cũng cần được giữ khi đánh giá vai trò của một nhà lãnh đạo: không quy thành quả của tổ chức cho một cá nhân, mà ghi nhận đúng phần trách nhiệm và đóng góp của người đó trong một quá trình tập thể.

Năm 2025 tiếp tục tạo thêm một dấu mốc khi Hội đồng Giáo sư Nhà nước công nhận Tiền Hải Lý đạt tiêu chuẩn chức danh Phó Giáo sư ngành Thủy sản theo Quyết định số 79/QĐ-HĐGSNN ngày 19/11/2025. Ngày 15/12/2025, Trường Đại học Bạc Liêu ban hành Quyết định số 922/QĐ-ĐHBL bổ nhiệm chức danh Phó Giáo sư đối với Thầy.

Việc Trường Đại học Bạc Liêu lần đầu có một giảng viên cơ hữu được bổ nhiệm Phó Giáo sư mang ý nghĩa vượt ra ngoài thành tích cá nhân. Với một cơ sở giáo dục đại học địa phương, phát triển được đội ngũ học thuật từ chính nguồn lực bên trong là một chỉ dấu quan trọng của năng lực nội sinh.

ĐỔI MỚI TỪ SỰ KẾT NỐI GIỮA ĐÀO TẠO VÀ THỰC TIỄN

Trong các hoạt động quản lý, một định hướng được thể hiện khá nhất quán ở PGS.TS. Tiền Hải Lý là tăng kết nối giữa đào tạo với nhu cầu thực tế.

Báo Cà Mau ghi nhận Thầy chú trọng kết nối nhà trường với doanh nghiệp trong lĩnh vực thủy sản để sinh viên có thêm cơ hội tiếp cận môi trường sản xuất và nghề nghiệp. Các hoạt động gần đây của Trường Đại học Bạc Liêu cũng cho thấy hướng tiếp cận này tiếp tục được triển khai. Tháng 6/2026, Khoa Nông nghiệp và Thủy sản phối hợp với doanh nghiệp tổ chức chương trình phỏng vấn tuyển dụng cho hơn 110 sinh viên và cựu sinh viên các ngành Nuôi trồng thủy sản, Nuôi tôm công nghệ cao, Chăn nuôi và Bảo vệ thực vật, với sự tham gia của PGS.TS. Tiền Hải Lý trong vai trò Phó Hiệu trưởng.

Trong hoạt động khoa học, Thầy tiếp tục tham gia trực tiếp vào các hội đồng chuyên môn. Năm 2026, PGS.TS. Tiền Hải Lý làm Chủ tịch Hội đồng thẩm định chương trình đào tạo ngành Công nghệ sinh học và Trưởng đoàn kiểm tra tiến độ dự án sản xuất thử nghiệm cấp tỉnh về nuôi cá chình theo hệ thống tuần hoàn kết hợp Aquaponics.

Những hoạt động này cho thấy vai trò quản lý vẫn được đặt tương đối gần với chuyên môn, chương trình đào tạo và những vấn đề khoa học đang diễn ra trong thực tế.

Một trường đại học địa phương muốn đóng góp hiệu quả cho phát triển vùng cần nhiều hơn nhiệm vụ truyền đạt kiến thức. Nhà trường phải có khả năng nhận diện vấn đề của địa phương, đưa vấn đề vào nghiên cứu và đào tạo, kết nối doanh nghiệp và sau đó đưa tri thức trở lại phục vụ cộng đồng. Đây cũng chính là điểm giao khá rõ giữa hành trình nghề nghiệp của PGS.TS. Tiền Hải Lý với yêu cầu đổi mới giáo dục đại học hiện nay.

GIÁ TRỊ CỦA MỘT HÀNH TRÌNH BỀN BỈ

Nhìn lại hơn ba thập kỷ làm nghề của PGS.TS. Tiền Hải Lý, điều đáng ghi nhận không nằm ở một thành tựu riêng lẻ, đó là sự liên tục giữa nhiều vai trò.

Kinh nghiệm thực tiễn tạo nền cho nghiên cứu. Nghiên cứu trở thành học liệu cho đào tạo. Hoạt động đào tạo được kết nối trở lại với sản xuất và thị trường lao động. Còn trong quản lý, Thầy tiếp tục hiện diện trong những công việc liên quan trực tiếp đến khoa học, chương trình đào tạo và phát triển năng lực học thuật của nhà trường. Và quan trọng hơn, quá trình ấy vẫn tiếp tục được cập nhật.

Ngay cả khi đã đảm nhiệm vị trí lãnh đạo, việc tiếp tục học tập, nghiên cứu và tham gia các hoạt động chuyên môn cho thấy đổi mới trước hết được bắt đầu từ chính người dẫn dắt.

Với chuyên mục “Chân dung lãnh đạo nổi bật”, VSX nhận thấy điểm nổi bật ở PGS.TS. Tiền Hải Lý chính là: một hành trình được xây dựng bằng sự tích lũy lâu dài, tinh thần học tập liên tục và khả năng kết nối tri thức với những vấn đề cụ thể của nơi mình đang sống và làm việc.

Từ một kỹ sư thủy sản năm 1992 đến Phó Giáo sư ngành Thủy sản hơn ba thập kỷ sau đó, con đường ấy không phải một bước nhảy, mà là một quá trình kiên trì, miệt mài và đam mê. Và chính quá trình bền bỉ ấy tạo nên chiều sâu của một nhà giáo, nhà khoa học và nhà lãnh đạo học thuật.