VIETNAM STARTUP EXCHANGE | VSX.ASIA | TOGETHER TO SUCCESS
CHÀO MỪNG GIA NHẬP HỆ SINH THÁI KHỞI NGHIỆP VIỆT NAM
Trong thế giới khởi nghiệp, thành công thường được nhận diện bằng những gì có thể nhìn thấy và đo đếm: doanh thu, lợi nhuận, số người dùng, tốc độ tăng trưởng, quy mô đội ngũ, số vốn huy động, định giá doanh nghiệp hay mức độ xuất hiện trên truyền thông. Những thước đo ấy cần thiết. Một doanh nghiệp không thể sống chỉ bằng lý tưởng. Founder không thể dùng chiều sâu nội tâm để thay thế năng lực quản trị, dùng sứ mệnh để che lấp dòng tiền âm, hay dùng những câu chuyện đẹp để phủ lên một sản phẩm chưa tạo ra giá trị thật.
Nhưng vấn đề xuất hiện khi những chỉ số dùng để đo doanh nghiệp dần trở thành tiêu chuẩn duy nhất để đo cả một con người. Khi ấy, doanh thu không còn chỉ là doanh thu. Nó trở thành bằng chứng cho giá trị bản thân.
Định giá không còn chỉ là một con số thương mại. Nó trở thành thứ xác nhận founder có xứng đáng được tôn trọng hay không. Tăng trưởng không còn chỉ là yêu cầu của mô hình kinh doanh. Nó trở thành một guồng quay mà người sáng lập không dám bước xuống, ngay cả khi đã không còn biết mình đang đi đâu.
Founder bắt đầu xây dựng doanh nghiệp để chứng minh mình thành công. Rồi đến một lúc, chính định nghĩa về thành công ấy quay lại điều khiển mọi quyết định của founder.
Vì vậy, câu hỏi “Thành công là gì?” không phải một câu hỏi trang trí dành cho những lúc rảnh rỗi. Nó là câu hỏi quản trị. Câu trả lời sẽ âm thầm chi phối cách một người chọn đối tác, sử dụng vốn, tuyển dụng, tăng trưởng, đối xử với cộng sự, phản ứng trước thất bại và quyết định điều gì có thể hoặc không thể đánh đổi.
Một định nghĩa sai về thành công có thể tạo ra một doanh nghiệp tăng trưởng rất nhanh, nhưng cũng có thể đưa founder đi rất xa khỏi điều mình thực sự muốn xây dựng.
Có lẽ không tồn tại một định nghĩa duy nhất về thành công đúng cho mọi người, mọi giai đoạn và mọi hoàn cảnh. Với một founder đang đứng trước nguy cơ đóng cửa, thành công có thể là giữ được dòng tiền và bảo vệ đội ngũ qua ba tháng tiếp theo. Với một doanh nghiệp đã tăng trưởng, thành công có thể không còn là bán được nhiều hơn, mà là xây dựng được một hệ thống không lệ thuộc hoàn toàn vào người sáng lập. Với một người đã dành nhiều năm để theo đuổi quy mô, thành công ở giai đoạn khác có thể là lấy lại sức khỏe, quyền tự chủ hoặc khả năng hiện diện bên những người quan trọng.
Định nghĩa về thành công thay đổi không nhất thiết vì con người trở nên thiếu nhất quán. Đôi khi, đó là dấu hiệu cho thấy nhận thức đã trưởng thành.
Ta bắt đầu bằng việc muốn có nhiều hơn. Sau đó, ta học cách phân biệt điều mình có thể có với điều thực sự đáng có. Cuối cùng, có thể ta nhận ra câu hỏi quan trọng không chỉ là “Tôi đã đạt được gì?”, mà còn là:
- Tôi đã trở thành người như thế nào?
- Tôi đã tạo ra giá trị gì?
- Tôi đã phải trả bằng điều gì?
- Ai đã cùng tôi trả cái giá ấy?
- Điều gì còn lại sau khi thành tích, vai trò và sự công nhận đi qua?
Vì vậy, thay vì tìm kiếm một định nghĩa bất biến, có lẽ ta cần xây dựng một định nghĩa về thành công ngày càng đúng hơn, thật hơn và toàn vẹn hơn. Một định nghĩa như vậy phải chịu được nhiều phép thử, chứ không chỉ đứng vững trong ánh sáng của những lời tung hô.
Thành công ấy có được xây dựng trên năng lực, kết quả và những dữ kiện có thể kiểm chứng không?
Một ý tưởng lớn chưa phải là một doanh nghiệp lớn. Một tầm nhìn truyền cảm hứng chưa phải là một mô hình có thể vận hành. Một chiến dịch truyền thông thành công chưa đồng nghĩa với sản phẩm đã tìm được thị trường. Tiền đi qua tài khoản chưa chắc là doanh thu bền vững. Gọi được vốn chưa chắc doanh nghiệp đã tạo ra giá trị.
Thực tại là phép thử đầu tiên bởi nếu không có nó, thành công rất dễ trở thành một câu chuyện được kể đủ lâu đến mức chính người kể cũng tin là thật.
Nhưng thực tại cũng không chỉ nằm trong bảng số liệu. Một doanh nghiệp có thể có doanh thu tăng mà chất lượng khách hàng giảm; có nhiều người dùng nhưng tỷ lệ quay lại thấp; có thêm vốn nhưng mất dần khả năng tự chủ; có lợi nhuận hiện tại nhưng đang tiêu hao những năng lực cần thiết cho tương lai. Số liệu là cần thiết, nhưng số liệu chỉ có ý nghĩa khi được đặt đúng trong cấu trúc của vấn đề.
Điều ta đang theo đuổi có thật sự phù hợp với những gì ta coi trọng, hay chỉ là một kỳ vọng vay mượn?
Không ít founder bắt đầu bằng một khát vọng của chính mình nhưng dần sống theo định nghĩa thành công của thị trường, nhà đầu tư, cộng đồng hoặc những hình mẫu nổi tiếng.
- Ta muốn gọi vốn vì doanh nghiệp thực sự cần vốn, hay vì gọi được vốn khiến ta cảm thấy mình đã được công nhận?
- Ta muốn mở rộng vì mô hình đã sẵn sàng, hay vì sợ bị xem là tăng trưởng chậm?
- Ta muốn trở thành người dẫn đầu thị trường, hay chỉ không muốn thua một người nào đó?
- Ta đang xây doanh nghiệp mình tin là cần thiết, hay đang xây một hình ảnh đủ hấp dẫn để người khác ngưỡng mộ?
Kỳ vọng bên ngoài không phải lúc nào cũng sai. Nhưng một đời sống được vận hành hoàn toàn bằng những kỳ vọng vay mượn sẽ khiến con người đạt được rất nhiều thứ mà vẫn không biết vì sao mình trống rỗng.
Thành công ấy tạo ra giá trị thật hay chủ yếu tạo ra hình ảnh thành công?
Giá trị thật không nhất thiết phải lớn lao. Nó có thể là một vấn đề được giải quyết tốt hơn, một chi phí được giảm xuống, một cơ hội được mở ra, một nhóm người được phục vụ tử tế hơn hoặc một hệ thống trở nên minh bạch và hiệu quả hơn.
Hình ảnh thành công cũng không phải lúc nào vô nghĩa. Danh tiếng, thương hiệu và khả năng truyền thông đều là tài sản của doanh nghiệp. Nhưng chúng chỉ bền khi phía sau có một cấu trúc giá trị đủ thật để nâng đỡ.
Khi khoảng cách giữa hình ảnh và giá trị ngày càng lớn, doanh nghiệp sẽ phải tiêu tốn ngày càng nhiều nguồn lực để duy trì câu chuyện về chính mình. Và rồi, thay vì dùng truyền thông để phản ánh giá trị, tổ chức bắt đầu dùng truyền thông để thay thế giá trị.
Ta, những người đồng hành và tương lai đã phải trả gì để tạo ra kết quả này?
Mọi thành tựu có ý nghĩa đều đòi hỏi một cái giá. Kỷ luật có giá của nó. Tập trung có giá của nó. Tăng trưởng, học hỏi, thay đổi và chịu trách nhiệm đều có giá.
Vì thế, phải trả giá không có nghĩa là lựa chọn sai. Vấn đề nằm ở chỗ ta có biết mình đang trả bằng gì không; cái giá ấy có tương xứng không; ai đang phải gánh chịu nó; và những gì đã mất có còn khả năng phục hồi không.
Một giai đoạn làm việc cường độ cao có thể là lựa chọn có ý thức. Nhưng nếu sự kiệt sức trở thành trạng thái thường trực, cái giá đã thay đổi bản chất.
Một founder có thể tạm thời hy sinh thu nhập. Nhưng nếu luôn yêu cầu cộng sự hy sinh trong khi quyền lợi tương lai không rõ ràng, đó không còn chỉ là tinh thần khởi nghiệp.
Một doanh nghiệp có thể chấp nhận lỗ để đầu tư cho tăng trưởng. Nhưng nếu tăng trưởng được mua bằng nghĩa vụ không thể kiểm soát, đó có thể là cách đưa rủi ro của tương lai về che phủ thành tích hiện tại.
Cái giá không làm thành công mất đi ý nghĩa. Nhưng cái giá bị che giấu, bị chuyển cho người khác hoặc bị trì hoãn để tương lai gánh chịu có thể làm thay đổi hoàn toàn bản chất của thành công.
Điều hôm nay được gọi là thành công có còn đứng vững sau nhiều năm?
Có những chiến thắng chỉ tồn tại trong một quý. Có những quyết định tạo ra kết quả tức thời nhưng phá hỏng năng lực dài hạn. Có những lựa chọn được khen ngợi ở hiện tại nhưng trở thành khoản nợ mà nhiều năm sau tổ chức mới phải thanh toán.
Thời gian không tự động chứng minh điều gì là đúng. Một niềm tin sai cũng có thể tồn tại rất lâu. Một mô hình không lành mạnh cũng có thể kéo dài nhiều năm nếu luôn có nguồn lực mới bù vào.
Nhưng thời gian giúp ta nhìn thấy những hệ quả từng bị che khuất. Một thành công đứng vững qua thời gian không nhất thiết phải giữ nguyên hình thức. Sản phẩm có thể thay đổi, mô hình có thể chuyển hướng, đội ngũ có thể tái cấu trúc. Điều cần đứng vững không phải mọi thứ đã từng được tạo ra, mà là năng lực tiếp tục tạo ra giá trị mà không phá hủy nền tảng sinh thành của nó.
Để đạt được điều mình muốn, ta có phản bội điều cốt yếu nào không?
Trong điều kiện thuận lợi, gần như ai cũng có thể nói về giá trị, nguyên tắc và đạo đức. Chúng chỉ thực sự trở thành một phần của con người khi được giữ lại trong những tình huống mà việc từ bỏ chúng có thể mang đến lợi ích.
Founder có thể điều chỉnh chiến lược, thay đổi sản phẩm, đóng một dự án, rời một thị trường hoặc thừa nhận một quyết định sai. Đó là năng lực thích ứng, không phải phản bội bản thân.
Nhưng có những giới hạn nếu vượt qua sẽ làm biến đổi căn tính của con người và tổ chức: cố ý lừa dối, sử dụng niềm tin của người khác như một nguồn lực để khai thác, đẩy toàn bộ rủi ro cho người yếu thế hơn hoặc đạt mục tiêu bằng cách phá hủy điều mình từng tuyên bố bảo vệ.
Một doanh nghiệp có thể phục hồi sau một quý thua lỗ. Một sản phẩm có thể được làm lại. Một chiến lược có thể được thay thế.
Nhưng có những mất mát về phẩm giá và niềm tin không thể khôi phục chỉ bằng một kế hoạch kinh doanh mới.
Nếu không ai biết, không ai khen và không ai công nhận, điều ấy còn đáng làm không? Đây có thể là phép thử khó nhất.
Con người không sống tách rời cộng đồng. Nhu cầu được ghi nhận là tự nhiên. Danh tiếng cũng có vai trò thực tế trong việc tạo dựng niềm tin và mở ra cơ hội.
Nhưng nếu mọi động lực đều biến mất khi không còn người quan sát, rất có thể điều ta theo đuổi không hoàn toàn thuộc về mình.
Khi không có sân khấu, ta có còn muốn giải quyết vấn đề ấy?
Khi chưa thể kể thành một câu chuyện truyền cảm hứng, ta có còn sẵn sàng làm những công việc âm thầm và khó khăn?
Khi không còn chức danh, ta có tiếp tục sống theo những giá trị mình từng công bố?
Những gì một người lựa chọn khi không có khán giả thường tiết lộ nhiều hơn những gì họ tuyên bố trước đám đông.
Từ bảy phép thử trên, có thể hình thành một giả thuyết ban đầu:
Thành công không chỉ nằm ở điều ta đạt được, mà ở sự tương hợp giữa bốn yếu tố: kết quả đạt được, con người ta trở thành, cái giá đã trả và giá trị còn lại.
Nếu chỉ có kết quả mà con người bên trong bị bào mòn, thành công ấy chưa toàn vẹn.
Nếu con người trưởng thành nhưng không thể biến nhận thức thành năng lực hành động và giá trị thực, hành trình ấy vẫn còn dang dở.
Nếu tạo ra giá trị nhưng cái giá bị chuyển sang cho cộng sự, gia đình, xã hội hoặc tương lai gánh chịu, ta chưa thể chỉ nhìn vào phần “được”.
Nếu mọi thứ biến mất ngay khi sự chú ý qua đi, có lẽ điều được xây dựng mới chỉ là một khoảnh khắc thành công, chưa phải một nền tảng thành công.
Sự tương hợp không có nghĩa là mọi thứ lúc nào cũng cân bằng hoàn hảo. Trong một số giai đoạn, founder có thể phải chịu áp lực lớn, hy sinh nhiều hơn hoặc chấp nhận những bất cân xứng tạm thời. Nhưng “tạm thời” cần có giới hạn. “Hy sinh” cần có chủ thể tự nguyện. “Tăng trưởng” cần có năng lực hoàn trả. Và “thành công” cần được nhìn trong toàn bộ hệ quả mà nó tạo ra.
Muốn định nghĩa thành công, ta không thể tránh bốn câu hỏi sâu hơn:
- Điều gì là đúng?
- Điều gì là thật?
- Ta đã được gì?
- Và ta đã mất gì?
Một điều có thể đúng về sự kiện nhưng sai về diễn giải. Doanh thu tăng là một sự kiện. Nhưng kết luận rằng doanh nghiệp đã tìm được mô hình bền vững có thể vẫn sai.
Một nhân sự rời đi là một sự kiện. Nhưng câu chuyện cho rằng họ thiếu trung thành có thể chỉ là cách người lãnh đạo bảo vệ mình khỏi việc nhìn lại hệ thống.
Một quyết định mang lại lợi nhuận là một sự kiện. Nhưng lợi nhuận không tự động chứng minh quyết định ấy đúng về đạo lý hoặc đúng trong dài hạn.
Vì vậy, chữ “đúng” cần được soi qua ít nhất năm lớp:
- Sự kiện: Điều gì thực sự đã xảy ra và có thể kiểm chứng?
- Logic: Kết luận có thực sự xuất phát từ dữ kiện, hay có những bước suy diễn bị bỏ qua?
- Bối cảnh: Điều đúng trong hoàn cảnh này có còn đúng khi điều kiện thay đổi?
- Đạo lý: Quyết định ấy có tôn trọng những giới hạn căn bản trong cách đối xử với con người không?
- Hệ quả: Ai được hưởng lợi, ai chịu rủi ro và điều gì có thể xảy ra trong dài hạn?
Nếu chỉ có sự kiện mà không có bối cảnh, ta dễ trở nên máy móc. Nếu chỉ có đạo lý được tuyên bố mà không có dữ kiện, ta dễ rơi vào sự tự cho mình là đúng. Nếu chỉ nhìn vào kết quả trước mắt mà không nhìn hệ quả, ta có thể gọi một khoản vay từ tương lai là thành công của hiện tại.
Có thể phân biệt ít nhất ba tầng của sự thật.
- Sự thật sự kiện là điều đã xảy ra và có thể kiểm chứng.
- Sự thật trải nghiệm là điều một người thực sự cảm nhận và đã sống qua.
- Sự thật bản chất là cấu trúc nguyên nhân sâu hơn bên dưới những gì được nhìn thấy.
Ba tầng này liên quan với nhau nhưng không đồng nhất. Một founder có thể thực sự cảm thấy bị phản bội. Cảm xúc ấy là thật. Nhưng câu chuyện giải thích cảm xúc đó chưa chắc phản ánh đầy đủ sự kiện. Một nhân sự có thể thực sự cảm thấy không được ghi nhận. Trải nghiệm ấy cần được tôn trọng. Nhưng để hiểu bản chất, tổ chức vẫn phải xem lại kỳ vọng, giao tiếp, kết quả, quyền hạn và hoàn cảnh của cả hai bên. Một doanh nghiệp có thể thật sự có lợi nhuận. Nhưng bản chất của lợi nhuận ấy có thể đến từ năng lực cốt lõi, một điều kiện thuận lợi nhất thời hoặc việc trì hoãn những chi phí chưa được ghi nhận.
Cảm xúc là thật vì nó đang hiện diện. Nhưng cảm xúc không phải lúc nào cũng là phán quyết cuối cùng về thực tại. Dữ liệu có thật. Nhưng dữ liệu cũng không tự diễn giải chính nó.
Trưởng thành không nằm ở việc phủ nhận cảm xúc để tôn thờ lý trí, cũng không nằm ở việc lấy cảm xúc làm toàn bộ sự thật. Nó nằm ở khả năng chứa đựng cả hai, tiếp tục quan sát và đủ thành thật để sửa lại câu chuyện của chính mình.
Trong doanh nghiệp, chúng ta quen với bảng cân đối tài sản, công nợ, doanh thu, chi phí và dòng tiền. Nhưng đằng sau bảng cân đối tài chính luôn tồn tại một bảng cân đối khác. Nó ghi nhận những loại vốn không phải lúc nào cũng được thể hiện bằng tiền:
- Vốn thời gian;
- Vốn sức khỏe;
- Vốn quan hệ;
- Vốn uy tín;
- Vốn niềm tin;
- Vốn tự do;
- Vốn phẩm giá;
- Vốn năng lực;
- Vốn bình an;
- Vốn ý nghĩa;
- Vốn cơ hội tương lai.
Mỗi quyết định đều có thể làm tăng một loại vốn và làm giảm một loại vốn khác.
Founder có thể đổi thời gian lấy năng lực; Có thể đổi tự do lấy vốn đầu tư; Có thể đổi lợi nhuận ngắn hạn lấy thị phần; Có thể chấp nhận áp lực hiện tại để xây dựng một nền tảng có giá trị lâu dài. Những trao đổi ấy không nhất thiết sai. Cuộc sống và kinh doanh đều vận hành bằng lựa chọn.
Nhưng rủi ro xuất hiện khi ta chỉ ghi nhận phần được nhìn thấy mà không ghi nhận phần mất đi; khi lợi ích thuộc về một người nhưng cái giá được phân bổ cho nhiều người khác; hoặc khi hiện tại nhận toàn bộ thành tích còn tương lai gánh toàn bộ hậu quả. Không có cái được nào hoàn toàn đứng một mình. Trong mỗi cái được có thể tồn tại một phần mất đang bị che khuất ở một chiều khác hoặc một thời điểm khác.
Một vòng vốn mới là cái được về nguồn lực, nhưng có thể là cái mất về quyền tự chủ; Tăng trưởng nhanh là cái được về thị trường, nhưng có thể là cái mất về chất lượng vận hành; Founder trở nên nổi tiếng là cái được về ảnh hưởng, nhưng có thể là cái mất về tự do và khả năng sống thật.
Giữ được doanh nghiệp là một cái được lớn. Nhưng nếu để giữ nó, founder đánh mất sức khỏe, gia đình, phẩm giá và toàn bộ khả năng cảm nhận ý nghĩa, ta buộc phải hỏi lại điều gì thực sự đã được cứu.
Câu hỏi quan trọng không phải “Làm thế nào để không mất gì?”. Không có hành trình nào như vậy. Câu hỏi quan trọng là:
Ta có ý thức được mình đang đổi điều gì lấy điều gì không? Và sâu hơn: Điều gì nếu đánh mất sẽ khiến mọi cái được khác mất ý nghĩa?
Khi đặt câu hỏi trên, ta tiến gần hơn đến câu hỏi về cái lõi. Có thể bắt đầu bằng một giả thuyết:
Lõi là cấu trúc tối thiểu có khả năng sinh thành và giữ căn tính; nếu lấy nó đi, sự vật không chỉ thay đổi mà không còn là chính nó.
Tuy nhiên, lõi không nhất thiết là thứ xuất hiện đầu tiên, tồn tại lâu nhất, nằm sâu nhất, được tuyên bố nhiều nhất hoặc không bao giờ thay đổi.
- Một vết thương có thể nằm rất sâu nhưng không phải bản chất của một con người.
- Một niềm tin sai có thể tồn tại nhiều năm nhưng không vì thế mà trở thành chân lý.
- Một thói quen có thể gắn chặt với người sáng lập nhưng vẫn chỉ là cơ chế sinh tồn được hình thành trong một giai đoạn.
- Một sản phẩm từng đem lại thành công lớn có thể chỉ là một biểu hiện của năng lực cốt lõi, không phải bản thân cái lõi.
Đây là sự phân biệt đặc biệt quan trọng đối với founder.
- Nếu nhầm sản phẩm với cái lõi, doanh nghiệp sẽ chống lại thay đổi.
- Nếu nhầm vai trò với cái lõi, founder sẽ không thể trao quyền.
- Nếu nhầm vết thương với cái lõi, một người có thể dành cả đời để bảo vệ những phản ứng từng giúp mình sinh tồn nhưng giờ đang giới hạn chính mình.
- Nếu nhầm lời tuyên bố với cái lõi, tổ chức sẽ có rất nhiều giá trị được treo trên tường nhưng rất ít giá trị xuất hiện trong quyết định.
Nếu bỏ điều này đi, con người hoặc hệ thống còn là chính nó không?
Doanh nghiệp có thể đổi tên, thay sản phẩm, chuyển thị trường hoặc thay đổi cấu trúc mà vẫn giữ được căn tính. Nhưng nếu loại bỏ một năng lực hoặc nguyên tắc nào đó khiến toàn bộ cách tạo giá trị bị phá vỡ, có thể ta đang đến gần cái lõi.
Hình thức có thể thay đổi nhưng giá trị sinh ra có còn được giữ nguyên không?
Nếu một sản phẩm có thể được thay bằng sản phẩm khác mà doanh nghiệp vẫn thực hiện được sứ mệnh và năng lực đặc trưng của mình, sản phẩm ấy không phải cái lõi. Nó là một hình thức biểu hiện của lõi.
Khi nguồn lực, vai trò và sự công nhận biến mất, điều gì vẫn còn dẫn đường?
- Nghịch cảnh không tự động làm con người tốt hơn. Nhưng nó thường làm lộ ra cấu trúc thật đang vận hành bên dưới những tuyên bố.
- Khi không còn đủ nguồn lực để làm mọi thứ, tổ chức sẽ lựa chọn điều gì để bảo vệ trước?
- Khi danh tiếng bị đe dọa, founder sẽ bảo vệ hình ảnh hay bảo vệ sự thật?
- Khi quyền lợi xung đột với nguyên tắc, điều gì được giữ lại?
Điều gì có thể đi qua nhiều giai đoạn mà không trở thành sự cứng nhắc?
Cái lõi không phải một hình thức bất biến. Một lõi có sức sống phải có khả năng tạo ra sự thích ứng. Nếu một điều chỉ có thể tồn tại bằng cách buộc thế giới xung quanh đứng yên, đó có thể là sự bám chấp chứ không phải căn tính.
Điều gì có thể tạo ra nhiều hình thức khác nhau mà vẫn giữ được bản chất?
Một cái lõi thật không chỉ giúp hệ thống tồn tại. Nó còn có khả năng sinh thành.
- Từ một năng lực lõi, doanh nghiệp có thể tạo ra nhiều sản phẩm.
- Từ một giá trị lõi, con người có thể đưa ra nhiều lựa chọn khác nhau trong những bối cảnh khác nhau.
- Từ một mục đích đủ sâu, tổ chức có thể thay đổi phương pháp mà không đánh mất phương hướng.
Cái lõi không làm ta bất động. Nó giúp ta biết điều gì có thể thay đổi và điều gì không nên phản bội.
Khi thất bại, con người thường buộc phải nhìn lại. Thực tại tạo ra sức ép khiến ta phải xem xét mô hình, năng lực, niềm tin và cách hành động. Nhưng khi thành công, rất ít thứ buộc ta phải tự chất vấn.
- Kết quả tốt có thể khiến một quyết định thiếu lành mạnh được hợp thức hóa.
- Lợi nhuận có thể che đi một cấu trúc đang bào mòn con người.
- Sự ngưỡng mộ có thể khiến founder nhầm hình ảnh với bản chất.
- Một phương pháp từng đúng có thể được lặp lại quá lâu, đến mức biến thành giáo điều.
- Thất bại có thể làm tổn thương cái tôi. Nhưng thành công có thể nuôi cái tôi lớn đến mức không còn khả năng nhìn thấy sự thật.
Vì vậy, founder không chỉ cần bản lĩnh để đi qua thất bại. Founder còn cần sự tỉnh táo để đi qua thành công mà không bị thành công định nghĩa, chiếm hữu và làm biến dạng.
Câu hỏi không chỉ là liệu ta có đạt được mục tiêu hay không. Câu hỏi còn là: nếu đạt được mục tiêu, ta có đủ năng lực để không trở thành tù nhân của chính thành tựu ấy không?
Sau cùng, thành công có lẽ không phải một trạng thái cố định để sở hữu. Nó là một mối quan hệ luôn được xem xét lại giữa con người, thực tại, giá trị, cái giá và thời gian.
Một định nghĩa về thành công đủ toàn vẹn cần chứa được cả bên ngoài lẫn bên trong.
Nó không phủ nhận kết quả, bởi không có kết quả, nhiều giá trị chỉ dừng ở ý định.
Nó không tuyệt đối hóa kết quả, bởi có những kết quả được tạo ra bằng cách phá hủy chính nền tảng khiến chúng có ý nghĩa.
Nó không phủ nhận sự hy sinh, bởi mọi hành trình nghiêm túc đều có cái giá.
Nhưng nó đòi hỏi cái giá ấy phải được nhìn thấy, được lựa chọn có ý thức, được phân bổ công bằng và không phá hủy điều cốt yếu.
Nó không yêu cầu founder phải giữ nguyên mình mãi mãi. Nhưng nó đòi hỏi mỗi sự thay đổi phải đưa con người đến gần sự thật hơn, thay vì chỉ giúp họ thích nghi tốt hơn với những kỳ vọng bên ngoài.
Từ đó, có thể đúc kết như sau:
Thành công là khả năng tạo ra kết quả và giá trị có thật, phù hợp với điều ta thực sự coi trọng, trong một cái giá có ý thức và có thể chịu trách nhiệm; đồng thời giúp con người và hệ thống giữ được phần cốt yếu để tiếp tục sống, trưởng thành và sinh thành giá trị qua thời gian.
Đây chưa phải là 1 định nghĩa của thành công. Bởi mỗi biến cố mới, mỗi vai trò mới, mỗi cái được và mỗi mất mát đều có thể buộc ta nhìn lại điều mình từng tin là đúng. Nhưng có những câu hỏi cần được giữ mở trong suốt hành trình:
- Ta đang xây dựng một doanh nghiệp thành công, hay xây dựng hình ảnh của một doanh nghiệp thành công?
- Điều đạt được có tương hợp với con người ta đang trở thành không?
- Giá trị tạo ra có lớn hơn những gì hệ thống đang âm thầm phá hủy không?
- Cái giá này do ai lựa chọn và ai đang thực sự phải trả?
- Điều gì nếu đánh mất sẽ khiến mọi thành tựu khác không còn ý nghĩa?
- Nếu không còn chức danh, tài sản, quyền lực và sự công nhận, điều gì vẫn còn dẫn đường?
- Và khi mọi lớp vỏ của thành công được lấy đi, điều gì còn lại để chứng minh rằng hành trình này thật sự đáng giá?
Có lẽ thành công toàn vẹn không phải là có được tất cả. Mà là biết điều gì đáng để đạt được, cái giá nào có thể trả, giới hạn nào không được vượt qua và điều gì nhất định phải còn lại sau cùng.
-----------------------
GÓC FOUNDER
Ở đây, chúng ta nói về những điều founder ít khi nói.
Tác giả: Mary Bùi, Vietnam Startup Exchange
Ý kiến bạn đọc
Những tin cũ hơn
