VIETNAM STARTUP EXCHANGE | VSX.ASIA | TOGETHER TO SUCCESS
CHÀO MỪNG GIA NHẬP HỆ SINH THÁI KHỞI NGHIỆP VIỆT NAM
Có những người làm khoa học được nhớ đến qua những công trình nghiên cứu, những thành tựu chuyên môn hay các danh hiệu được trao tặng. Nhưng cũng có những người để lại dấu ấn bằng cả một hành trình bền bỉ đưa khoa học đến với cuộc sống, giúp những thành quả nghiên cứu trở thành giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Tiến sĩ Nguyễn Xuân Niệm là một trong những người như thế.
Xuất thân từ một gia đình nông dân tại Kiên Giang, từng trải qua những năm tháng tuổi thơ nhiều khó khăn, ông sớm thấu hiểu giá trị của tri thức và sức lao động. Tốt nghiệp Trường Đại học Cần Thơ năm 1987, sau đó bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Nông nghiệp chuyên ngành Bảo vệ thực vật, ông lựa chọn gắn bó sự nghiệp với khoa học nông nghiệp, nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ.
Trong quá trình công tác, ông từng đảm nhiệm cương vị Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang (cũ), đồng thời tham gia nhiều hoạt động nghiên cứu, quản lý và phát triển khoa học công nghệ tại địa phương.
Điều đáng trân trọng trong hành trình ấy là sự gắn bó của một nhà khoa học với thực tiễn. Với ông, giá trị của nghiên cứu không dừng lại ở kết quả nghiệm thu hay những báo cáo chuyên môn, mà còn nằm ở khả năng được ứng dụng, mang lại hiệu quả trong sản xuất và cải thiện đời sống người dân.
Những mô hình luân canh lúa – tôm thích ứng với điều kiện sinh thái vùng ven biển, ứng dụng công nghệ cảm biến trong quản lý môi trường nuôi trồng thủy sản hay nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật sản xuất nấm linh chi là những minh chứng cho hướng tiếp cận ấy.
Đằng sau mỗi mô hình không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật. Đó còn là nỗ lực giúp người nông dân giảm bớt rủi ro sản xuất, nâng cao năng suất, tăng thu nhập và từng bước làm chủ những tiến bộ khoa học công nghệ.
Chính sự gần gũi với đời sống và những vấn đề thực tế của người dân đã góp phần hình thành nên một phong cách làm khoa học tận tụy, lấy hiệu quả ứng dụng và lợi ích cộng đồng làm thước đo.
Năm 2026, TS. Nguyễn Xuân Niệm được tôn vinh danh hiệu “Nhà khoa học của nhà nông” do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức. Sự ghi nhận ấy là một dấu mốc ý nghĩa trên hành trình nhiều năm cống hiến, đồng thời phản ánh sự trân trọng đối với những đóng góp của người làm khoa học luôn hướng về cơ sở.
Nếu nghiên cứu khoa học là nền tảng chuyên môn thì hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo lại mở ra một không gian rộng lớn hơn để TS. Nguyễn Xuân Niệm tiếp tục phát huy kinh nghiệm, tri thức và nhiệt huyết của mình.
Ông sớm tham gia các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, đào tạo, tư vấn, đánh giá ý tưởng và kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, ông dành nhiều tâm sức cho việc thúc đẩy phong trào khởi nghiệp tại các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long, nơi có nguồn lực nông nghiệp phong phú, nhiều sản phẩm đặc trưng và không ít tiềm năng phát triển các mô hình kinh doanh dựa trên khoa học công nghệ.
Trong quá trình ấy, ông không chỉ tiếp cận khởi nghiệp từ góc độ một nhà quản lý hay chuyên gia khoa học mà còn quan tâm đến những khó khăn thực tế của người bắt đầu kinh doanh: thiếu kiến thức, hạn chế nguồn lực, chưa xác định rõ thị trường, gặp trở ngại trong thương mại hóa sản phẩm và tiếp cận các mạng lưới hỗ trợ.
Bởi vậy, những hoạt động mà ông tham gia thường gắn với đào tạo, phát triển ý tưởng, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và tạo điều kiện để các dự án từng bước tiếp cận những cơ hội phát triển.
Tháng 9/2024, tại Đại hội Hội Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo tỉnh Kiên Giang lần thứ I, nhiệm kỳ 2024–2029, TS. Nguyễn Xuân Niệm được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch Hội. Hiện nay, ông là Chủ tịch Hội Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo tỉnh An Giang.
Đây không chỉ là vai trò đại diện cho một tổ chức hội nghề nghiệp, mà còn là cơ hội để ông tiếp tục đóng góp vào việc tập hợp chuyên gia, kết nối các tổ chức hỗ trợ, thúc đẩy hoạt động đào tạo và khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo trong cộng đồng.
Từ các cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp tại địa phương đến những chương trình dành cho học sinh, sinh viên, nông dân và doanh nghiệp, sự hiện diện của ông cho thấy một mối quan tâm nhất quán: khơi dậy năng lực sáng tạo từ chính những con người đang học tập, lao động và sản xuất.
Đối với người trẻ, một ý tưởng khởi nghiệp có thể bắt đầu từ một vấn đề rất gần gũi trong cuộc sống. Nhưng để ý tưởng ấy phát triển thành sản phẩm có giá trị, cần có kiến thức, phương pháp, sự hướng dẫn và một môi trường khuyến khích thử nghiệm. Những người cố vấn giàu kinh nghiệm như TS. Nguyễn Xuân Niệm có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành năng lực ấy.
Một dấu ấn đáng chú ý trong hoạt động của TS. Nguyễn Xuân Niệm là sự quan tâm đến việc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp theo hướng kết nối, thay vì để những ý tưởng và nguồn lực sáng tạo chỉ hoạt động trong phạm vi từng địa phương.
Từ năm 2022, ông đã tham gia các hoạt động thuộc Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia (TECHFEST Việt Nam). Tại hội nghị kết nối và xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo địa phương tổ chức ở Bình Dương, ông trình bày những khó khăn, thách thức và nhu cầu phát triển hệ sinh thái từ thực tiễn Kiên Giang.
Sự tham gia ấy cho thấy vai trò của các chuyên gia địa phương trong việc mang tiếng nói thực tiễn đến những diễn đàn kết nối cấp quốc gia, góp phần nhận diện các vấn đề cần giải quyết trong quá trình xây dựng mạng lưới hỗ trợ khởi nghiệp.
Năm 2023, ông tiếp tục hiện diện tại các hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với TECHFEST và các chương trình liên kết giữa cơ quan quản lý, trường đại học, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và doanh nghiệp.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, ông cũng tham gia các chương trình thúc đẩy mạng lưới hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, những cuộc thi ý tưởng sáng tạo và các diễn đàn trao đổi về thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Những hoạt động này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang từng bước phát triển từ các phong trào, chương trình hỗ trợ riêng lẻ sang yêu cầu kết nối nguồn lực, nâng cao chất lượng dự án và thúc đẩy đổi mới sáng tạo có khả năng ứng dụng thực tế.
Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nhu cầu ấy càng trở nên cấp thiết. Khu vực có nhiều lợi thế về nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển, chế biến thực phẩm và du lịch, nhưng cũng đang đối diện với những thách thức về biến đổi khí hậu, năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận thị trường.
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, vì thế, không chỉ là câu chuyện thành lập doanh nghiệp mới. Đó còn là quá trình tìm kiếm những lời giải mới cho các vấn đề phát triển của vùng, đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, gia tăng giá trị tài nguyên bản địa và tạo thêm cơ hội cho thế hệ trẻ.
Trong hành trình ấy, những đóng góp của TS. Nguyễn Xuân Niệm đáng được ghi nhận ở vai trò một người kết nối và lan tỏa tri thức, đồng hành cùng các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, góp phần đưa những nhu cầu của địa phương đến gần hơn với mạng lưới đổi mới sáng tạo rộng lớn.
Điều đáng quý ở TS. Nguyễn Xuân Niệm là tinh thần học hỏi, cập nhật tri thức và tiếp tục cống hiến ngay cả khi đã trải qua nhiều năm làm công tác nghiên cứu, quản lý.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh, ông tiếp tục tham gia các hoạt động đào tạo, phổ biến kiến thức và hướng dẫn ứng dụng công nghệ mới tại địa phương.
Tháng 7/2025, ông tham gia chương trình tập huấn ứng dụng AI cho cán bộ, công chức và người hoạt động tại cơ sở ở xã Tân Hội, An Giang. Tháng 9/2026, ông cùng các chuyên gia hướng dẫn ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho đại biểu các tổ chức tại An Giang; đồng thời tham gia các chương trình tập huấn chuyển đổi số, phân tích thị trường và nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh cho nông dân.
Những hoạt động ấy thể hiện tinh thần chủ động thích ứng với sự phát triển của khoa học công nghệ. Từ kỹ thuật canh tác đến trí tuệ nhân tạo, từ bảo vệ thực vật đến chuyển đổi số và phát triển thị trường, hành trình chuyên môn của ông luôn có sự tiếp nối giữa kiến thức khoa học và những yêu cầu mới của thực tiễn.
Ở góc độ phát triển hệ sinh thái, đây cũng là một đóng góp thiết thực: giúp tri thức không chỉ nằm trong các cơ sở nghiên cứu, mà được chia sẻ rộng hơn đến người dân, doanh nghiệp, cán bộ cơ sở và những người trẻ đang tìm kiếm con đường khởi nghiệp.
Bởi hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát triển bền vững khi con người có năng lực tiếp nhận tri thức, dám thử nghiệm những cách làm mới và có điều kiện biến ý tưởng thành hành động.
Một chương trình tập huấn có thể kết thúc sau vài ngày. Một cuộc thi khởi nghiệp có thể khép lại bằng lễ trao giải. Nhưng giá trị lâu dài nằm ở những kiến thức được tiếp nhận, những mối quan hệ được hình thành và những ý tưởng tiếp tục được nuôi dưỡng sau các chương trình ấy.
Đó cũng là ý nghĩa của sự đồng hành bền bỉ mà những chuyên gia tâm huyết như TS. Nguyễn Xuân Niệm đang đóng góp cho cộng đồng.
Gần bốn thập niên đi qua nhiều vị trí công tác, từ nghiên cứu khoa học, quản lý nhà nước đến hoạt động hội nghề nghiệp và hỗ trợ khởi nghiệp, TS. Nguyễn Xuân Niệm vẫn giữ được sự gắn bó với những vấn đề phát triển của quê hương và cộng đồng.
Danh hiệu “Nhà khoa học của nhà nông” năm 2026 là sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp trong nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ sản xuất. Nhưng hành trình cống hiến của ông không chỉ dừng lại ở lĩnh vực nông nghiệp.
Sự hiện diện tích cực trong các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, kết nối mạng lưới chuyên gia, đồng hành cùng học sinh, sinh viên, nông dân và doanh nghiệp đã góp phần mở rộng giá trị của tri thức khoa học từ những công trình nghiên cứu đến đời sống kinh tế và xã hội.
Đặc biệt, đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nơi đang rất cần những động lực tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, tâm huyết của những người như TS. Nguyễn Xuân Niệm càng có ý nghĩa.
Sự phát triển của một hệ sinh thái không chỉ được đo bằng số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp hay các cuộc thi được tổ chức, mà còn phụ thuộc vào chất lượng kết nối, khả năng truyền thụ tri thức, tinh thần hợp tác và sự kiên trì của những con người tham gia kiến tạo nó.
Nhìn từ hành trình của TS. Nguyễn Xuân Niệm, có thể thấy một giá trị xuyên suốt: cống hiến cho khoa học không chỉ là tạo ra tri thức mới, mà còn là làm cho tri thức ấy được tiếp nhận, ứng dụng, lan tỏa và tiếp tục tạo ra những giá trị mới cho xã hội.
Từ những cánh đồng miền Tây đến các diễn đàn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, hành trình ấy vẫn đang được tiếp nối bằng sự tận tụy của một nhà khoa học, trách nhiệm của một người làm công tác quản lý và tâm huyết của một người luôn dành sự quan tâm sâu sắc đến sự phát triển của cộng đồng.
Và có lẽ, giá trị bền lâu nhất trong sự nghiệp của một người làm khoa học chính là những hạt giống tri thức mà họ đã gieo, để từ đó tiếp tục nảy mầm trong tư duy, khát vọng và thành công của những thế hệ mai sau.
Tác giả: Vietnam Startup Exchange, Gia Linh
Ý kiến bạn đọc
Những tin cũ hơn
